Onderzoek & bewijs

Kan de favoriete keuze van een kat voorspellen wat als beloning werkt? Een onderzoek met vier katten

Door
Door Clara LindqvistCertified Canine Behavior Consultant (CCBC) & Feline Environmental Specialist
Leestijd
4 min leestijd
Gepubliceerd
Illustratieve scène van een kat die naar een verzorger en speelgoed in de buurt kijkt; geen foto uit het onderzoek met vier katten.

Onderzoeksverslag

Werkt datgene waar een kat het vaakst voor kiest ook het best als beloning? In een kleinschalig onderzoek bij mensen thuis leidde de optie die per kat het hoogst was gerangschikt bij drie van de vier katten tot meer neusaanrakingen. De vierde kat reageerde ongeveer even vaak op de hoogst en laagst gerangschikte opties. De waargenomen voorkeur van een kat kan dus een nuttige aanwijzing zijn, maar biedt geen garantie.

Illustratieve scène van een kat die naar een verzorger en speelgoed in de buurt kijkt; geen foto uit het onderzoek met vier katten.
Een redactionele illustratie van een alledaagse keuze. Het onderzoek vond plaats in vertrouwde huizen, maar deze scène toont niet de katten of onderzoekers uit het onderzoek.

Wat onderzochten de onderzoekers?

Machado en collega's onderzochten vier gezonde huiskatten: drie vrouwtjes en één mannetje, van 10 maanden tot 6 jaar oud. De katten waren via het persoonlijke en professionele netwerk van de onderzoekers geworven. De sessies vonden plaats in vertrouwde kamers bij de katten thuis. In het artikel staat niet in welk land of welke regio de huizen stonden.

De onderzoekers vergeleken per kat verschillende opties met voer, speelgoed en aandacht van de verzorger. Tijdens een vrije-keuzetest waren meerdere opties tegelijk beschikbaar. De onderzoekers maten hoeveel seconden elke kat doorbracht in de zone die bij een optie hoorde. Zo ontstond per kat een rangschikking van voorkeuren; de katten werd niet gevraagd hun plezier te beoordelen en de test voorspelt niet wat elke kat zou kiezen.

Voorkeur en bekrachtiging werden afzonderlijk gemeten

Na het rangschikken van de opties onderzochten de onderzoekers een andere vraag: zou de hoogst gerangschikte optie vaker een eenvoudige reactie in stand houden dan de laagst gerangschikte optie? Tijdens korte sessies hield een verzorger een open hand of een gebalde vuist voor de kat. Als de kat de hand met zijn neus aanraakte, kreeg hij 20 seconden toegang tot de toegewezen optie. Gebeurde er binnen 40 seconden geen neusaanraking, dan eindigde de proef zonder toegang tot de optie. Elke sessie bestond uit 10 proeven en de neusaanraking was niet vooraf formeel aangeleerd.

Dat onderscheid is belangrijk. De tijd die een kat in de buurt van een beschikbare optie doorbrengt, beschrijft een keuze op dat moment. Bij een bekrachtigingstest wordt gekeken of toegang tot een optie volgt op een reactie en of die reactie tijdens de taak opnieuw voorkomt. Die metingen hangen samen, maar zijn niet onderling uitwisselbaar.

Wat kwam er uit het onderzoek met vier katten?

De hoogste categorie verschilde per kat: voer stond bovenaan bij één kat, aandacht van de verzorger bij twee en speelgoed bij één. Bij de afzonderlijke taak met neusaanraking reageerden drie katten vaker wanneer de hoogst gerangschikte optie op hun reactie volgde. Eén kat reageerde in beide omstandigheden ongeveer even vaak.

Het artikel rapporteerde de volgende beschrijvende gemiddelden voor de vier katten:

Optie die na een neusaanraking werd aangeboden Proeven met een neusaanraking Standaardfout Spreiding tussen katten
De voorkeursoptie van elke kat 59.2% 7.2 procentpunt 10% tot 90%
De minst favoriete optie van elke kat 13.1% 3.1 procentpunt 0% tot 30%

Deze percentages geven aan hoe vaak een kat tijdens een proef reageerde, gemiddeld over vier katten. Ze geven niet aan welk deel van de katten de voorkeur had voor voer of speelgoed, hoe succesvol de training was of wat voor de hele kattenpopulatie geldt. De gerapporteerde spreidingen overlappen. Dat is nog een reden om de gemiddelden niet te gebruiken als vaste slaag-of-faaldrempel voor een individuele kat.

Illustratie van een kat die naar een speeltje met veren naast een voerpuzzel loopt; de afbeelding toont niet de katten uit het onderzoek en geeft geen gemeten voorkeur weer.
De opties in het onderzoek waren afgestemd op elke kat. Deze illustratie is bedoeld als voorbeeld en laat niet zien wat een van de katten uit het onderzoek koos.

Drie belangrijke punten bij de interpretatie

1. Er was niet één categorie die bij alle katten favoriet was

Bij de vier katten stond niet dezelfde categorie bovenaan. Voor de ene kat was dat speelgoed, voor de andere voer of aandacht van de verzorger. Het onderzoek ondersteunt dus geen vaste rangorde, zoals speelgoed vóór voer of mensen vóór speelgoed. De duidelijkste boodschap is dat katten binnen deze kleine groep van elkaar verschilden.

2. Een favoriet was een mogelijke optie, geen belofte

Bij drie katten hield de optie die tijdens de keuzetest het hoogst eindigde, later ook meer reacties in stand. Bij de vierde was er geen duidelijk verschil. Een voorkeurstest kan helpen een optie te vinden die het waard is om verder te testen, maar op zichzelf bewijst die niet dat de optie gedrag in een andere taak of op een ander moment in stand zal houden.

3. Achter het gemiddelde gaat veel variatie schuil

Het percentage neusaanrakingen bij de voorkeursoptie liep uiteen van 10% tot 90% per kat; bij de minst favoriete optie was dat 0% tot 30%. Die spreidingen overlappen tussen 10% en 30%. Dit is een rekenkundige observatie, geen nieuwe statistische toets, maar laat wel zien waarom het gemiddelde verschil niet als individuele drempel moet worden gebruikt.

Illustratie van een kat die de open hand van een verzorger aanraakt; in het onderzoek werd neuscontact met een hand geteld, maar dit is geen foto uit het onderzoek.
Bij de taak moest de kat de hand van een verzorger met zijn neus aanraken. De illustratie verduidelijkt het idee, maar toont geen deelnemende kat of gemeten resultaat.

Beperkingen van het onderzoek

Vier katten kunnen de variatie tussen huiskatten niet vertegenwoordigen. De steekproef was klein en de katten waren via de netwerken van de onderzoekers geworven. Het onderzoek testte niet of dit patroon ook geldt voor verschillende rassen, leeftijden, huishoudens of andere groepen.

Ook verschilden de opties in de manier waarop katten ermee omgingen. Het voer werd aangeboden in voerpuzzels, waarvoor meer interactie nodig was dan voor sommige speelgoed- en sociale opties. De onderzoekers merkten op dat deze extra inspanning de interesse in voer kan hebben beïnvloed. Ongeveer 2.5 uur vóór de eerste sessie van elke dag werden voer en speelgoed weggehaald en sociale contactmomenten zo veel mogelijk beperkt. De onderzoekers maten of manipuleerden de motivatie niet rechtstreeks. Deze tijdelijke beperking van de toegang maakte deel uit van het onderzoeksprotocol en was geen thuisroutine die voor verzorgers werd getest.

De neusaanraking zelf was niet formeel aangeleerd. De gemeten uitkomst was dus de reactie van een kat op een specifieke taak waarbij een hand werd voorgehouden, niet een maat voor het algemene leervermogen of de bereidheid om mee te werken. Het is aannemelijk dat vertrouwdheid met de reactie een rol kan spelen, maar het onderzoek onderzocht die factor niet afzonderlijk.

De auteurs namen geurprikkels ook niet mee in dit onderzoek. Ze beschreven de voorkeurstest als een manier om mogelijke bekrachtigers te vinden; om vast te stellen of een optie een reactie daadwerkelijk in stand houdt, is een rechtstreekse test nodig.

Wat verzorgers hieruit kunnen meenemen

In het dagelijks leven kan het uit zichzelf benaderen van iets een aanwijzing zijn voor de interesse van een kat op dat moment. Dat is een beperkte observatie, geen gevalideerde test voor thuis of een vast etiket voor de kat. In dit artikel werd geen trainingsplan voor verzorgers, voedingsadvies of methode om het welzijn te verbeteren getest. Het laat ook niet zien dat een favoriete optie in elke situatie geschikt of effectief is.

De voorzichtige conclusie is eenvoudig: voorkeur en effectiviteit als beloning zijn twee verschillende vragen. In dit onderzoek met vier katten hield de hoogst gerangschikte optie bij een individuele kat vaak meer reacties in stand, maar niet bij elke kat. De resultaten ondersteunen het belang van aandacht voor de individuele kat, met oog voor de beperkingen van één kleinschalig onderzoek.

Bronnen en verder lezen

Primair onderzoek: Machado, M. A., Huber, H., Thompson, S., Monasky, C. A., Najafighabouri, M. en Cicchillo, B. M. (2026). Voorkeurstests en de effectiviteit van bekrachtigers bij huiskatten. Journal of the Experimental Analysis of Behavior, 126(3), e70148. https://doi.org/10.1002/jeab.70148.

Lees voor een andere vraag over verrijking voor katten wat een onderzoek uitwees toen het voerpuzzels en speelgoed voor katten vergeleek.