Onderzoek & bewijs

Schuwheid, angst en toenadering bij katten: wat drie enquêtes onder baasjes uitwezen

Door
Door Clara LindqvistCertified Canine Behavior Consultant (CCBC) & Feline Environmental Specialist
Leestijd
4 min leestijd
Gepubliceerd
Conceptuele illustratie van een kat die even stilstaat bij een deuropening, terwijl een bezoeker op gepaste afstand zit; geen foto uit een onderzoek.

Wil een schuwe kat altijd liever afstand houden, of kunnen voorzichtigheid en toenadering samengaan? In een onderzoek uit 2026 werd dat idee getoetst met drie opeenvolgende enquêtes onder katteneigenaren. De duidelijkste uitkomst was een sterk verband tussen de door eigenaren beoordeelde schuwheid en angst. Het voorspelde kromlijnige verband tussen schuwheid en toenadering werd daarentegen niet statistisch ondersteund. In latere verkennende analyses bleken sommige katers hoog te scoren op zowel angst als toenadering, maar dat is geen gevalideerd persoonlijkheidstype.

Conceptuele illustratie van een kat die bij een deuropening aarzelt terwijl een bezoeker op respectvolle afstand zit; geen foto uit het onderzoek.
Een conceptuele scène over voorzichtig toenaderen. De afbeelding toont geen kat uit het onderzoek en zegt niets over wat een individuele kat voelt.

Wat de onderzoekers wilden weten

Hattori, Saito en Yamamoto onderzochten of schuwheid bij katten kan samengaan met angst én een neiging om toenadering te zoeken, zoals dat ook bij menselijke baby's is voorgesteld. De onderzoekers verwachtten dat de scores voor toenadering hoger zouden zijn bij zowel weinig als veel schuwheid, wat zou wijzen op een kromlijnig verband. Ze toetsten deze verwachting met vragenlijsten voor eigenaren, niet met een gedragsexperiment waarbij katten rechtstreeks werden geobserveerd.

Het team paste vragen aan uit twee instrumenten voor menselijke baby's en jonge kinderen: de Colorado Childhood Temperament Inventory en de Infant Behavior Questionnaire-Revised. Eigenaren beoordeelden schuwheid op een schaal van 1 tot 5, en angst en toenadering op schalen van 1 tot 7. Deze scores geven weer hoe eigenaren het gedrag dat ze hadden gezien, interpreteerden. Ze meten niet rechtstreeks wat een kat zelf ervaart.

Conceptuele illustratie van een verzorger die thuis rustig een kat observeert; in het onderzoek werden vragenlijsten voor eigenaren gebruikt, niet deze scène.
De enquêtes vroegen eigenaren om gedrag te beoordelen dat ze in het dagelijks leven hadden waargenomen. Deze illustratie is geen foto uit het onderzoek.

Drie enquêtes, drie verschillende steekproeven

Het artikel beschrijft drie opeenvolgende enquêtes, elk met eigen deelnamecriteria. Aan onderzoek 1 deden 82 katten mee: 44 katers en 38 poezen, allemaal gecastreerd of gesteriliseerd en tussen de 12 en 84 maanden oud. De eigenaren werden in april 2024 via sociale media geworven; de respondenten waren vrouwen van 20 tot 50 jaar.

In onderzoek 1 hingen de scores voor schuwheid en angst sterk samen (Spearmans rs = 0.788, p < 0.001). Het voorspelde kromlijnige verband tussen schuwheid en toenadering was niet statistisch significant (p voor de kwadratische term = 0.170). Een verband tussen twee beoordelingen laat niet zien dat het ene het andere veroorzaakt. En een niet-significante toets bewijst niet dat een patroon onmogelijk is.

Onderzoek 2 richtte zich op 114 gecastreerde katers van 12 tot 84 maanden oud. Ook hier was er een positieve samenhang tussen schuwheid en angst (rs = 0.846, p < 0.001). Het voorspelde kromlijnige verband tussen schuwheid en toenadering was opnieuw niet statistisch significant (p = 0.269). Bij een verkennende Ward-clusteranalyse werden de scores in vier groepen verdeeld; één groep bestond uit 48 katten met hoge scores voor zowel angst als toenadering.

In onderzoek 3 werd een andere steekproef ondervraagd: 114 gecastreerde katers die volgens hun eigenaren als zwerfkat waren geboren. De onderzoekers bekeken hoe de scores samenhingen met een periode die het artikel "maanden van fokken" noemt. Het artikel legt deze vertaalde term niet duidelijk genoeg uit om hem te kunnen omschrijven als een exacte maat voor de tijd die katten bij mensen woonden. Omdat dezelfde katten niet in de loop van de tijd werden gevolgd, kan het onderzoek niet vaststellen hoe een individuele kat na adoptie verandert.

Conceptuele illustratie van een kat die naar een vertrouwd persoon kijkt, met een vrije route om dichterbij te komen of zich terug te trekken; er wordt geen persoonlijkheidslabel gesuggereerd.
In het artikel werden angst en toenadering afzonderlijk beoordeeld. Deze illustratie toont geen gemeten gegevens en stelt geen diagnose van een individuele kat.

Inzichten op basis van onderzoek

1. Eén label kan verschillende gemeten patronen verhullen

Bevinding: de beoordelingen van schuwheid hingen in de eerste twee enquêtes sterk samen met die van angst, terwijl het verwachte kromlijnige verband met toenadering niet werd bevestigd. Duiding: een woord als "schuw" kan verschillende waarnemingen samenvatten, maar vertelt op zichzelf niet wat een bepaalde kat op een bepaald moment wil. In het onderzoek werden beoordelingen van eigenaren vastgelegd, niet de motivatie van katten rechtstreeks gemeten.

2. Een verkennende groep is geen bevestigde categorie

Bij de verkennende clusteranalyse van de steekproeven met katers ontstond een groep met hoge scores voor angst en toenadering. In de steekproef van als zwerfkat geboren dieren bestond die groep uit 35 van de 114 katten. Deze groepen kwamen voort uit één verkennende analyse met deze schalen en steekproeven. Ze geven niet aan hoe vaak dit patroon bij katten in het algemeen voorkomt en doen niets af aan het feit dat de primaire kwadratische toetsen niet significant waren.

3. De latere enquêtes onderzochten specifiekere vragen

De steekproeven van 82, 114 en 114 katten hadden verschillende deelnamecriteria. In de latere enquêtes werden patronen uit eerdere analyses onderzocht, maar één groep katten werd niet herhaaldelijk over een langere periode gemeten. In de steekproef van als zwerfkat geboren dieren waren de voor leeftijd gecorrigeerde correlaties tussen de gerapporteerde duur en de scores voor schuwheid, angst of toenadering niet statistisch significant (respectievelijk rs = 0.002, p = 0.986; rs = 0.014, p = 0.886; en rs = 0.150, p = 0.113). Het artikel noemt die duur "maanden van fokken", een vertaalde term die niet precies wordt gedefinieerd.

4. Consistente antwoorden zijn niet hetzelfde als een gevalideerde meetmethode voor katten

In de eerste enquête was Cronbachs alfa 0.95 voor schuwheid, 0.88 voor angst en 0.81 voor toenadering. Deze waarden geven aan in hoeverre de vragen binnen elke schaal in deze steekproef op elkaar aansloten. Ze tonen niet aan dat vragen die voor menselijke baby's zijn ontwikkeld, bij volwassen katten dezelfde onderliggende eigenschap meten. De auteurs benadrukken uitdrukkelijk dat de constructvaliditeit bij katten verder moet worden onderzocht.

Wat het onderzoek niet kan vaststellen

Het ging om zelfgerapporteerde beoordelingen van eigenaren die zichzelf online hadden aangemeld, niet om rechtstreekse gedragsobservaties door onafhankelijke onderzoekers. De steekproeven waren beperkt tot gecastreerde of gesteriliseerde katten van 1 tot 7 jaar; in de tweede en derde enquête deden alleen katers mee. De respondenten waren vrouwen van 20 tot 50 jaar. Het artikel vermeldt niet duidelijk waar de respondenten woonden. De Japanse affiliaties van de auteurs zeggen daarom niets over het geografische bereik van de steekproef. De aangepaste vragen, interpretaties van eigenaren en verkennende groepsanalyse beperken allemaal hoe breed de resultaten kunnen worden toegepast.

Het onderzoek biedt geen test om een individuele kat een label te geven en beoordeelt ook geen trainings-, hanterings- of verzorgingsplan. De praktische les voor lezers is bescheiden: let op de situatie en op het gedrag dat je kunt waarnemen, in plaats van één moment te zien als bewijs voor een vast persoonlijkheidstype of een innerlijke toestand.

Bron en aanvullende gegevens

Hattori M, Saito A, Yamamoto S. ‘Onderzoek naar complexe schuwheid en de relatie tussen angst en toenaderingsgedrag bij huiskatten (huiskat).’ PLOS ONE. 2026;21(11):e0360035. Lees het peerreviewde onderzoek of het DOI-record. De uitgever vermeldt een S1-werkboek met profielen en gedragsscores voor onderzoek 1 tot en met 3.