Zelf hondenvoer maken: veiligheid en advies van de dierenarts

Er bestaat geen universeel recept voor zelfbereide hondenvoeding dat voor elke hond veilig is. Als zelfbereide voeding het grootste deel van of alle dagelijkse calorieën van je hond levert, is een nauwkeurig voedingsschema nodig dat is afgestemd op de levensfase, gezondheid, lichaamsconditie en energiebehoefte van die hond. Een dierenarts kan het volledige plaatje beoordelen en een veterinair voedingsspecialist met een board-certificering kan het recept en de benodigde supplementen samenstellen.

Dat onderscheid is belangrijk, want een voerbak kan vertrouwde, voedzaam ogende ingrediënten bevatten en toch te weinig calcium, sporenelementen, vitaminen, essentiële vetzuren of aminozuren leveren. Het doel is niet om de mooiste ingrediëntenlijst te vinden, maar om volwaardige voeding in de juiste hoeveelheden en verhoudingen te geven en vervolgens te controleren of het voedingsplan goed werkt voor de hond die het krijgt.

Begin met wat de voeding moet leveren

Kijk bij volledige commerciële hondenvoeding voor dagelijks gebruik naar een voedingsgeschiktheidsverklaring waarin honden en de juiste levensfase worden genoemd. De Vereniging van Amerikaanse diervoedercontroleurs legt uit dat ‘volledig’ betekent dat de voeding alle benodigde voedingsstoffen bevat, terwijl ‘uitgebalanceerd’ betekent dat deze voedingsstoffen in de juiste verhoudingen aanwezig zijn. Erkende verklaringen kunnen betrekking hebben op groei, onderhoud voor volwassen honden, dracht en lactatie, of alle levensfasen.

Een snack, topping, bouillon, kauwsnack of voeding met de aanduiding ‘voor incidentele of aanvullende voeding’ heeft een ander doel. Zulke extra’s mogen niet ongemerkt een aanzienlijk deel van een volledige voeding vervangen. Houd bij wat je hond allemaal binnenkrijgt, waaronder tafelrestjes, trainingsbeloningen, tandverzorgende kauwsnacks, supplementen, medicijnen met een smaakje en voeding waarin je pillen verstopt. Deze extra’s leveren calorieën en kunnen de algehele voedingsbalans veranderen.

Waarom honden verschillende voedingsplannen nodig hebben

Leeftijd speelt een rol, maar is niet het hele verhaal. Groei, dracht of zogen, activiteit, voortplantingsstatus, huidig gewicht, lichaamsconditie, spierconditie, medische voorgeschiedenis, medicatie en de calorieën uit extra’s kunnen allemaal invloed hebben op een voedingsplan. Twee volwassen honden van hetzelfde ras kunnen verschillende hoeveelheden calorieën nodig hebben: de ene is zeer actief en slank, terwijl de andere weinig beweegt, overgewicht heeft of herstelt van een ziekte.

Het ras kan praktische aandachtspunten aangeven, maar mag op zichzelf niet bepalend zijn voor een recept. De AAHA-voedingsrichtlijnen stellen dat aanbevelingen uiteindelijk gebaseerd moeten zijn op de individuele hond en het voedingsstoffenprofiel van de voeding. Bij puppy’s van grote en zeer grote rassen is extra zorg nodig: hun groeiperiode kan langer dan een jaar duren en te veel calcium kan schadelijk zijn. Dit is geen situatie voor een geïmproviseerd recept voor volwassen honden.

Voor zelfbereide voeding heb je een voedingsschema nodig, geen lijst met ingrediënten

Kip, rijst, groenten, rundvlees, havermout, vis en zoete aardappel kunnen allemaal deel uitmaken van professioneel samengestelde voeding. Door ze simpelweg te combineren, wordt het resultaat nog niet volwaardig. De AAHA-richtlijnen vermelden dat veterinair onderzoek naar recepten uit boeken en van websites heeft uitgewezen dat de meerderheid geen volledige en uitgebalanceerde voeding opleverde, waaronder veel recepten die door dierenartsen waren geschreven. Een door vakgenoten beoordeelde evaluatie van recepten voor zelfbereide onderhoudsvoeding is een van de onderzoeken waarop die zorg is gebaseerd.

In een goed voedingsschema staat elk ingrediënt vermeld in gewicht, samen met de exacte vitamine- en mineralenproducten, bereidingswijze, uiteindelijke hoeveelheid, dagelijkse portie en bewaarinstructies. Volg het schema nauwkeurig. Een stuk vlees vervangen door een ander, een voorgeschreven supplement vervangen, olie weglaten, de graansoort wijzigen of porties op het oog inschatten kan de hoeveelheid calorieën en voedingsstoffen veranderen. Vraag wanneer het recept opnieuw moet worden gecontroleerd, vooral als het gewicht, de gezondheid, medicatie, activiteit of levensfase van je hond verandert.

Variatie corrigeert geen onopgemerkte disbalans. Door verschillende niet-gecontroleerde maaltijden af te wisselen, wissel je mogelijk alleen verschillende tekorten en overschotten af. Gebruik variatie alleen binnen een voedingsplan waarin al rekening is gehouden met de volledige voeding.

Veelgebruikte shortcuts bij recepten die duidelijke grenzen vereisen

• Kip en rijst: een dierenarts kan in bepaalde gevallen tijdelijk een specifiek licht verteerbaar dieet voorschrijven, maar een eenvoudige kom met kip en rijst is geen volwaardige voeding voor de lange termijn. Aanhoudend braken of diarree vraagt om een diagnose, niet om een onbeperkt voortgezet dieet van licht verteerbare voeding.
• Supplementen op goed geluk: visolie, calcium, glucosamine, vitaminen en mineralen zijn geen onderling uitwisselbare toevoegingen voor de finishing touch. Het product, de concentratie, de hoeveelheid, de calorieën en mogelijke wisselwerkingen met medicijnen zijn allemaal van belang.
• Ingrediëntenlijsten als kwaliteitsbeoordeling: de volgorde van de ingrediënten vertelt je niet of de uiteindelijke voeding de juiste voedingsstoffen levert of dat de fabrikant sterke procedures hanteert voor samenstelling en kwaliteitscontrole. De Wereldwijde voedingsgids van de WSAVA raadt aan verder te kijken dan marketing en de indruk die een ingrediëntenlijst wekt.
• Nieuwe eiwitbronnen bij een vermoedelijke allergie: willekeurig overstappen op eend, hertenvlees of een andere eiwitbron stelt geen voedselallergie vast. De Veterinair handboek van Merck beschrijft een eliminatiedieet of gehydrolyseerd dieet onder begeleiding van een dierenarts, dat uitsluitend wordt gevoerd, als de diagnostische aanpak.
• Rauwe voeding zonder plan voor risico’s in huis: rauwe diëten brengen extra risico’s op voedselinfecties met zich mee voor huisdieren en mensen. De FDA-richtlijnen voor rauw dierenvoer meldt dat daarin vaker ziekteverwekkende bacteriën werden aangetroffen dan in andere onderzochte voedingsmiddelen en legt uit hoe je er veilig mee omgaat. Het koken van ingrediënten voor zelfbereide voeding neemt niet weg dat een uitgebalanceerd voedingsschema nodig is.

Zo controleer je commerciële hondenvoeding

Begin met de verklaring over de voedingskundige geschiktheid en controleer of die past bij de diersoort en levensfase van je hond. Bekijk vervolgens het caloriegehalte in kilocalorieën per kilogram en per gebruikelijke eenheid, evenals de voedingsrichtlijnen. De zak of het blik geeft een uitgangspunt; afhankelijk van de gewichtstoename of -afname en de lichaamsconditie kan een individuele hond een aangepaste hoeveelheid nodig hebben.

Ook in de informatie voor hondeneigenaren van WSAVA wordt aangeraden om te vragen wie het voer samenstelt, welke kwalificaties die persoon heeft, hoe het bedrijf het gehalte aan voedingsstoffen en de kwaliteit van het eindproduct controleert en of het een gebruikelijke voedingsanalyse kan verstrekken. Een fraai etiket aan de voorkant of een lange lijst modieuze ingrediënten geeft geen antwoord op die vragen.

Heeft je hond een aandoening aan de nieren, lever, alvleesklier, urinewegen, maag-darmen, het hart, het hormoonstelsel of een ander orgaan, kies dan geen therapeutisch dieet door online ingrediënten aan een diagnose te koppelen. De gewenste voedingswaarden kunnen elkaar tegenspreken en bloeduitslagen, medicatie, eetlust en het stadium van de aandoening kunnen het advies veranderen.

Meet het voedingsplan dat je hebt gekregen

Zodra je dierenarts of het etiket van het voer een dagelijkse hoeveelheid aangeeft, zorgt afwegen ervoor dat je het plan steeds op dezelfde manier kunt uitvoeren. Grammen zijn vaak duidelijker dan een visueel afgemeten kopje, omdat brokjes in grootte en dichtheid verschillen. Weeg de totale dagelijkse hoeveelheid voer af, verdeel die over de maaltijden en tel voer dat je gebruikt voor training of medicatie mee bij het dagtotaal als dat volgens je zorgplan nodig is.

Een hulpmiddel zoals de Precision Pet Food Scoop Scale kan helpen om een eenmaal gekozen hoeveelheid in gram of ounce steeds opnieuw af te meten. Zet het apparaat op een stabiele ondergrond, gebruik indien nodig de tarrafunctie, houd het elektronische handvat droog en maak het gedeelte dat met voedsel in aanraking komt na gebruik schoon. Een weegschaal kan voer afwegen, maar geen veilige caloriebehoefte berekenen, een zelfbereid recept in balans brengen of een medische aandoening behandelen.

Verander van voer met beleid

Vraag je dierenarts om advies over de overstap of volg de aanwijzingen van de fabrikant, vooral als er sprake is van ziekte, een therapeutisch dieet of eerdere maag-darmproblemen. Veel honden verdragen een geleidelijke verandering beter dan een plotselinge overstap, maar het juiste tempo hangt af van de reden voor de verandering en van de reactie van je hond.

Noteer tijdens de overstap de eetlust, ontlasting, braken, jeuk, klachten aan de oren of huid, het energieniveau en de werkelijk gegeten hoeveelheid. Stap niet om de paar dagen over op ander voer vanwege één keer zachte ontlasting; door herhaalde veranderingen wordt het moeilijker om patronen te herkennen. Neem contact op met je dierenarts bij aanhoudend braken of diarree, bloed, opvallende sloomheid, buikpijn, weigeren te eten, een snelle verandering in gewicht of tekenen van uitdroging. Bij een puppy, zeer kleine hond, oudere hond of hond met een medische aandoening kan eerder hulp nodig zijn.

Let op meer dan alleen het getal op de weegschaal

Gewicht is nuttig, maar vertelt niet het hele verhaal. Vraag je dierenartsenteam om uit te leggen hoe je de lichaamsconditie en spierconditie van je hond beoordeelt. Let thuis op of de ribben en taille anders aanvoelen, of de spieren rond de ruggengraat of dijen veranderen en of dezelfde afgewogen hoeveelheid leidt tot een stabiel gewicht, normale ontlasting, comfortabel bewegen en een gezonde eetlust.

Volgens de richtlijnen van AAHA voor voedingsrisico's zijn onverklaarde gewichtsveranderingen, spierverlies, een afwijkende lichaamsconditie, chronische aandoeningen, supplementen, ongebruikelijke diëten en een groot deel van de calorieën uit voeding die niet volledig is redenen voor een uitgebreidere beoordeling. Een langdurig voedingsplan met zelfbereid voer moet het controleschema bevatten dat de voedingsspecialist en de behandelend dierenarts aanbevelen.

Wanneer je eerst advies van een dierenarts nodig hebt voordat je van dieet verandert

Vraag eerst om begeleiding als je hond nog groeit, drachtig is of zoogt, onder- of overgewicht heeft, medicatie of supplementen gebruikt, aanhoudende huid- of maag-darmklachten vertoont, spiermassa verliest of een vastgestelde aandoening heeft. Doe dat ook voordat je rauw voer geeft of zelfbereid voer de belangrijkste voeding maakt. Neem de huidige voeretiketten, namen van snacks en supplementen, recepten, hoeveelheden en voedingsnotities van meerdere dagen mee, zodat het gesprek over het volledige dieet gaat en niet alleen over één voerbak.

Wil je langdurig zelf koken, vraag je dierenarts dan om een verwijzing naar een board-gecertificeerde veterinair voedingsspecialist. Tijdens het consult kunnen het medisch dossier van je hond, de caloriebehoefte, voorkeuren voor ingrediënten, praktische beperkingen en gewenste voedingswaarden worden uitgewerkt tot een exact recept dat je veilig kunt volgen.

De belangrijkste punten

Kies volledige voeding voor de juiste levensfase, houd rekening met snacks en supplementen, weeg de hoeveelheid steeds op dezelfde manier af en let op je hond in plaats van een algemeen rasrecept te volgen. Wil je zelf koken, stel het plan dan op met deskundige begeleiding van een dierenarts en volg het recept precies. Zo heeft elk ingrediënt een duidelijk doel en kun je beter en veiliger beoordelen of het dieet echt bij je hond past.